Język fiński

Pokojowa nagroda mebla #5

W zeszłym tygodniu domknęliśmy wreszcie nasz pierwszy typ rzeczowników – typ kirja i poznaliśmy pierwszy prawdziwy przypadek – inessiivi. Dobrze się już rozpędziliśmy i dziś pójdziemy o krok dalej: poznamy cały nowy typ i nauczymy się budować swoje pierwsze zdania.

Dzisiejszy typ jest bardzo prosty w obsłudze i obejmuje wszystkie słowa zakończone na -nen. Są to równie często przymiotniki, co rzeczowniki, a kilku jego przedstawicieli udało się wam już poznać w ramach #słowonaniedzielę.

Dla ułatwienia (sobie i wam) życia nazwijmy ten dzisiejszy typ typem nainen, chociaż samo to słowo nie pojawi się już w naszym Quizlecie. Dzisiejsza lista pełna będzie innych rzeczowników i przymiotników, które łączy jedno: wszystkie kończą się na -nen i nie mają żadnych gramatycznych podtypów. Odmieniają się bardzo prosto i nie zachodzi w nich zmiana stopnia, a każde nowo napotkane słowo, kończące się na -nen, będzie do typu nainen należało. Witajcie w bezpułapkowej, piątej części cyklu! A oto i nasze dzisiejsze słówka:

  1. punainen = czerwony
  2. sininen = niebieski
  3. keltainen = żółty
  4. valkoinen = biały
  5. ihminen = człowiek
  6. lautanen = talerz
  7. käteinen = gotówka
  8. päällinen = poszewka
  9. perhonen = motyl
  10. uutinen = wiadomość, news
  11. eteinen = przedpokój, korytarz
  12. aamiainen = śniadanie
  13. päivällinen = obiad
  14. opiskeleminen = nauka, uczenie się
  15. nukkuminen = spanie

Jak już pisałam, typ nainen odmienia się niezwykle łatwo: jedyne, co ulega zmianom, to właśnie jego charakterystyczna końcówka -nen. Zmienia się ono w -se- do którego możecie dodawać większość końcówek przypadkowych. Gdybyśmy spróbowali utworzyć od niego poznane już przez nas formy, wyglądałoby to tak:

Skoro wiemy już, jak odmienia się nasz nowy typ, możemy przejść do budowania zdania. Jak powszechnie wiadomo, żeby zdanie w ogóle mogło powstać, potrzebny nam jest jakiś czasownik. Na początek najlepszy wydaje się czasownik być, czyli olla. Oto, jak się odmienia:

Mamy czasownik, to i możemy zbudować zdanie. Język fiński nie odbiega tu za bardzo od polskiego: kolejność słów w zdaniu ma znaczenie, ale nie aż tak duże, jak, na przykład, niemieckim, angielskim czy szwedzkim, więc nie grozi nam zmiana znaczenia wypowiedzi, jeśli ułożymy zdanie ze złą kolejnością. Co innego, gdy źle dobierzemy przypadek, ale tego i tak nie unikniemy, ucząc się fińskiego. Jak mówi Dory: Mówi się: „trudno” i płynie się dalej, a więc płyńmy i nie bójmy się fińskich zdań.

Dziś spróbujemy się więc pobawić kilkoma słówkami, które już znacie i właśnie poznaliście, a potem sami spróbujcie ułożyć trochę zdań na temat rzeczy, które napotka wasz wzrok. Możecie na przykład zapytać się, gdzie jest jakaś rzecz, a następnie odpowiedzieć na własne pytanie. Na przykład:

Missä paita on? Missä paidat ovat? = Gdzie jest koszulka? Gdzie są koszulki?

Paita on kaapissa. Paidat ovat kaapissa. = W szafie jest koszulka. Koszulki są w szafie.

W grę wchodzi również określenie położenia swojego czy innych osób:

Minä olen asunnossa. Me olemme asunnossa. = Ja jestem w mieszkaniu. My jesteśmy w mieszkaniu.

Jeśli chodzi o użycie przymiotników w zdaniu, to odmieniają się one w zasadzie tak samo jak po polsku: przyklejają się do rzeczownika, do którego się odnoszą i odmieniają razem z nim (być może pamiętacie z lekcji polskiego, nazywa się to związek zgody – przypadek i liczba (w polskim także rodzaj, w fińskim rodzaju nie ma) obu członów muszą się ze sobą zgadzać). Gdybyśmy więc chcieli stworzyć zdanie z przymiotnikiem (albo dwoma), wyglądałoby ono na przykład tak:

Valkoinen paita on kaapissa. = Biała koszulka jest w szafie.

Pieni kasvi on sinisessä ruukussa. = W niebieskiej doniczce jest mała roślina.

Może zastanawiacie się dlaczego na początku napisałam, że fiński ma dość swobodny szyk wyrazów, ale wszystkie przykłady, które wam podaję są zbudowane według jednego schematu. Nie ma żadnych przeszkód aby powiedzieć Sinisessä ruukussa on pieni kasvi zamiast Pieni kasvi on sinisessä ruukussa, ale takie zdania to dość wyjątkowy typ zdań egzystencjalnych. Są z nim związane pewne zawiłości gramatyczne (jak na przykład inny przypadek dla liczby mnogiej), więc po prostu uwierzcie: na razie nie chcecie budować takich zdań. Przynajmniej w liczbie mnogiej.

Różnica między dwoma typami zdań polega na tym, że te typu Pieni kasvi on sinisessä ruukussa odpowiadają na pytania podobne do tych przywołanych na początku. W tym wypadku Missä on pieni kasvi?, „Gdzie jest mała roślina?” Z kolei stwierdzenie Sinisessä ruukussa on pieni kasvi odpowiada na pytanie Mikä on sinisessä ruukussa?, „Co jest w niebieskiej doniczce?”.

Gratulacje, właśnie poznaliście dwie partykuły pytające! Ale uwaga: jak w wielu innych językach (na przykład szwedzkim), pytanie mikä? zakłada, że chodzi o jedną rzecz. Jeśli nie wiemy, o ile rzeczy chodzi albo wiemy, że chodzi o więcej, użylibyśmy innej partykuły (której na wszelki wypadek wam nie podam, aby nie korciło was odpowiadanie w liczbie mnogiej).

Na dzisiaj wystarczy tej wiedzy tajemnej. Już za tydzień poznacie kolejny calutki typ rzeczowników, a wraz z nim nowy przypadek, dzięki któremu zbudujecie jeszcze więcej zdań. Tymczasem ćwiczcie nowe słówka, budując z nimi takie zdania, jakie umiecie – nawet jeśli miałyby być absurdalne. Ucząc się słówek w kontekście i tworząc historie, lepiej zapamiętujemy – zwłaszcza wtedy, gdy łączymy nową wiedzę z tą, którą już posiadamy. Starajcie się więc tworzyć jak najwięcej takich zdań, w których będą i słówka z poprzednich części cyklu, i te dzisiejsze. Dzięki temu nie tylko zapamiętacie nowy materiał lepiej, ale i utrwalicie tę wiedzę, którą już zdobyliście.


Poprzednie części cyklu:

Następne części cyklu:

Pokojowa nagroda mebla #9