Język fiński

Pokojowa nagroda mebla #8

Ostatnio w końcu uporaliśmy się ze wszystkimi słówkami zakończonymi na krótkie samogłoski. Wiemy już też, co zrobić w przypadku, gdy słowo kończy się na -n. Dziś nadeszła więc pora na typy rzeczowników (i przymiotników) zakończonych na -s. Zacznijmy, standardowo, od listy słówek (Quizlet tutaj).

  1. kaktus = kaktus
  2. säilytys = przechowywanie
  3. ostos = zakup
  4. hiljaisuus = cisza
  5. eksentrisyys = ekscentryczność
  6. vapaus = wolność
  7. vieras = gość
  8. ahdas = ciasny
  9. pesuallas = umywalka
  10. kangas = płótno, tkanina
  11. kaunis = piękny
  12. kallis = drogi
  13. valmis = gotowy
  14. roskis = kosz na śmieci (potocznie; odpowiednik bardziej formalnego roskakori)
  15. kirves = siekiera

Zacznijmy więc od najprostszego typu – typu kaktus. Są to rzeczowniki, które kończą się na -us/ys lub –os/ös, poprzedzone spółgłoską (spółgłoskę po językoznawczemu oznaczamy K, jak konsonantti – dlatego końcówkę typu kaktus można po prostu określić jako -Kus/-Kys lub -Kos/Kös, chociaż, jeśli jest do dla was mylące, możecie sobie ten skrót oczywiście odpuścić). Przy odmianie przez wszystkie przypadki, jakie do tej pory poznaliście (poza partitiivi) zachodzi zmiana -s : -kse- i do tego tematu dołączane są końcówki przypadków. Zmiana stopnia tu nie zachodzi. Jeśli zaś mowa o partitiivi, to dla tego typu jego końcówką jest -ta/tä, dołączana do mianownika.

Drugi z typów, typ hiljaisuus, to rzeczowniki również zakończone na -us/ys, ale poprzedzone samogłoską, czyli vokaali (można to więc zapisać: -Vus/Vys). Przy odmianie przez przypadki (poza partitiivi) zachodzi zmiana -s : -de- i do tego tematu dołączane są końcówki przypadkowe. Zmiana stopnia oczywiście nie zachodzi, bo nie ma gdzie. Przy partitiivi korzystamy z końcówki -tta/ttä, którą dołączamy do mianownika, z którego obcinamy końcowe -s. Typ hiljaisuus obejmuje tak naprawdę same rzeczowniki abstrakcyjne, a tę końcówkę -Vus/Vys można by przetłumaczyć jako polskie -ość. Niestety, możecie mieć problem w oznaczeniu tych słów karteczkami.

Trzecim z typów rzeczowników zakończonych na -s jest typ vieras, czyli rzeczowniki zakończone na -as/äs. Przy odmianie (poza partitiivi) końcówka -s znika, a poprzedzające ją a/ä się wydłuża (-as : -aa-, -äs : -ää-). Zachodzi tu też odwrotna zmiana stopnia. Przy partitiivi korzystamy z mianownika oraz końcówki -ta/tä.

Ostatni z dzisiejszych typów, typ kaunisjest, w pewnym uproszczeniu, tym samym typem, co vieras, tylko z inną samogłoską, bo z zamiast a/ä. Tak więc jego końcówką jest -is, które przy odmianie (poza partitiivi) przechodzi w -ii-, do której dołączana jest końcówka przypadkowa. W tym typie raczej nie zachodzi zmiana stopnia, bo nie bardzo ma gdzie. W partitiivi korzystamy z mianownika, do którego dołączamy końcówkę -ta/tä.

Uwaga! Właśnie opisane tu zasady są niestety nieco rozmyte. Po pierwsze, niektóre rzeczowniki zakończone na -is mogą należeć do typu kaktus. Są to przede wszystkim potoczne odpowiedniki słów istniejących już w fińskim – na przykład roskakori (typ kirja) = roskis (typ kaktus) oraz słowa pochodzenia obcego. Po drugie, zdarzają się też rzeczowniki, w których przed końcówką -s pojawi się jeszcze e. Te słowa są absolutną loterią i trzeba się ich uczyć wraz z odmianą, ponieważ nie ma jednej reguły, która by pozwalała określić, do którego typu taki rzeczownik by należał. Oczywiście ta loteria jest jednak w jakiś sposób ograniczona: wszystkie rzeczowniki, zakończone na -es, należą do typu kaktus lub do typu kaunis (vieras).

Podsumujmy te wszystkie dzisiejsze typy, układając je w formie algorytmu:

Na dzisiaj to już wystarczy, cztery typy rzeczowników to i tak niezły galimatias. Przećwiczcie je dobrze, bo powoli zostają nam już typy rzeczowników tak małe, że wnet by je można z rozpędu nazwać wyjątkami.


Poprzednie części cyklu:

Pokojowa nagroda mebla #9