Kultura,  sztuki wizualne

A. Aalto – kto tu był geniuszem?

Parę dni temu miałam okazję wybrać się do kina na seans filmu „Aalto” w reżyserii Virpi Suutari, który zachwycił mnie swoim stylem i prostotą, tak bardzo pasującą do projektów znanego architekta. Podczas półtoragodzinnego pokazu na ekranie pojawiają się przede wszystkim budynki i ich puste wnętrza, co wzbudza pewien ascetyczny nastrój. Na ekranie przewijają się również archiwalne zdjęcia i filmy rodziny Aalto. Głosy osób, które znały Alvara i Aino prowadzą widza wraz z rozwojem historii, jednakże nie widać ich na ekranie.

źródło: finnkino.fi

Zanim jednak zagłębimy się w życiorys artysty, pora na kilka suchych faktów. Hugo Alvar Henrik Aalto urodził się w 1898 roku i zmarł w roku 1976. Jego zdolności były wszechstronne, był architektem i projektantem. Oprócz dzieł architektonicznych tworzył meble, wyroby szklane, obrazy i rzeźby. Najbardziej znane projekty Aalto, które towarzyszą nam (a przynajmniej Finom) w życiu codziennym to stołek model 60, krzesło „Paimio” oraz waza „Aalto” znana obecnie jako „Savoy”. W trakcie swojego życia zaprojektował ponad 500 budynków, z których fizyczną formę przybrało około 300. Znaleźć je można w Finlandii, ale także we Włoszech, Francji, Niemczech i Stanach Zjednoczonych.

kultowy stołek model 60
źródło: alvaraalto.fi

Najdroższa malutka Aino; pisał Alvar do żony i te listy od niego i od niej pojawiają się w trakcie filmu kilkakrotnie, nadając mu emocjonalną głębię. Aino nie była tylko jego życiową partnerką, razem tworzyli i projektowali. W 1935 roku wraz z nią, Maire Gullischen i Nilsem Gustavem Hahlem założyli przedsiębiorstwo Artek, produkujące wyposażenie wnętrz, meble i lampy. W filmie niejednokrotnie podkreślano rolę Aino – być może część projektów Alvara była zaprojektowana właśnie przez nią. W owym czasie kobiety w tej branży nie były odpowiednio doceniane, a to nie Alvar, tylko właśnie Aino kształciła się w stolarskim fachu. Kto wie, może stołek model 60 to tak naprawdę jej dzieło?

źródło: finnkino.fi

Aino umiera w 1949 roku z powodu raka w wieku zaledwie 54 lat. Alvar jest załamany. Tuż przed jej śmiercią przeżywał rozkwit swojej kariery w Stanach, jednakże po jej śmierci już tam nie wraca. Być może bał się, że tam wszystko będzie mu o niej przypominać? Kilka lat później żeni się z o wiele młodszą kobietą, Elissą Mäkiniemi, która była jedną z architektek w jego biurze. Elissa, choć również utalentowana, już na zawsze pozostaje w cieniu Aino. A to właśnie ona po śmierci Alvara Aalto przejęła biuro partnera i zajęła się jego niedokończonymi projektami.

Aalto czerpał inspiracje do swoich projektów z wielu źródeł, ale przede wszystkim z natury, ale nie tylko. W latach 30 Alvar i Aino Aalto zaprzyjaźnili się z László Moholy-Nagym, węgierskim malarzem, grafikiem i projektantem, znanym między innymi z dzieła „Circle Segments”. W filmie zwrócono uwagę, że jego twórczość musiała wywrzeć wrażenie na Aalto, który w 1935 roku umieścił owalne lampy w bibliotece w Wyborgu.

źródło: finnkino.fi

Ciekawym okresem w życiu Alvara Aalto była również jego amerykańska sława. Zaprojektował w Stanach Zjednoczonych kilka budynków, w tym budynek MIT w 1949 roku, tuż przed swoją śmiercią w projekcie pomaga mu Aino. Wykładał również na uniwersytetach Yale oraz San Francisco.

źródło: finnkino.fi

Film dokumentalny Virpi Suutari miał swoją premierę w Finlandii 4 września. Do tej pory nie ma o nim wieści w polskojęzycznym internecie, nawet na filmwebie. Mam jednak nadzieję, że za jakiś czas się pojawi, choćby w kinach studyjnych, a wtedy i polska publiczność będzie mogła zanurzyć się w ten modernistyczny świat Alvara Aalto.