Kultura

Co mieszka wśród fińskich wód? Przegląd mitologicznych stworzeń

Finlandię nazywa się krajem tysiąca jezior nie bez powodu; jest tam prawie 189 000 (lub 188 000, w zależności od źródeł) zbiorników wodnych tego typu. Część z nich to świetne miejsce na letni wypoczynek. Spacerując wzdłuż brzegu, można co jakiś czas natrafić na domek letni, często z sauną i pomostem, z którego można szybko wskoczyć do wody. Jednak nie wszystkie jeziora w Finlandii kojarzą się wyłącznie z sielanką i spokojem. Wody części z nich skrywają owiane tajemnicą lub wręcz złą sławą historie o czyhających pod powierzchnią niebezpieczeństwach. Fińska kultura i mitologia pełne są niestworzonych, często trudnych do zracjonalizowania wydarzeń i uwikłanych w nie postaci i stworzeń. Zamieszkują różne miejsca, od gęstych, nieskalanych ludzką ręką lasów, aż po wspomniane jeziora.

Jakich nietypowych spotkań możemy oczekiwać podczas wakacji nad fińskim jeziorem?

Błędne ogniki (fin. Lempo)

Ogniki unoszą się nad taflą jeziora, znane są nie tylko z fińskiej mitologii. Światło roztaczane w mroku przez ogniki nie wyznacza ścieżki, którą bezpiecznie jest podążać w ciemności; prowadzi ona raczej w najbardziej niebezpieczne pułapki wód.

Niksy (fin. Näkki)

Näkki to złowrogie stworzenia, żyjące w rzekach, jeziorach, czasami nawet studniach. Według fińskich wierzeń, zamieszkują one podwodny zamek, z którego wychodzą co jakiś czas, by porywać ludzi. W tym celu przybierają postać gęsto porośniętego wodnymi trawami stworzenia lub przyciągającego uwagę przystojnego młodzieńca. Część ludowych opowieści mówi o Näkki przybierających kształt olbrzymiego małża, których spotkać można w wodach jeziora Saimaa.

Nøkken by Theodor Kittelsen, 1904

Keiju

Bardzo piękna, wyglądem przypominająca człowieka istota. Żyje między innymi w stawach. Wyróżnia się spektakularnymi skrzydłami, jak u ważki lub motyla. W przeciwieństwie do wcześniej opisanych kreatur, Keiju raczej unika kontaktu z ludźmi, a podczas przypadkowych spotkań jest duszą towarzystwa, chętną nawet do tańca. Inne źródła podają jednak, że zobaczenie Keiju zwiastuje rychłą śmierć.

Paasselän pirut

Paasselän pirut to kolejne świetlne stworzenia; te zamieszkują jezioro Paasselkä i jego podmokłe okolice, które jest jeziorem meteorytowym, powstałym w wyniku zalania krateru. Mówi się, że wiążą się z nim lokalne anomalie magnetyczne. Paasselän pirut pojawiają się nad jego powierzchnią w postaci kuli (lub kilku kul) ognia, które suną po jego powierzchni lub ścigają rybackie łodzie, jak gdyby były wysoko rozwiniętymi poznawczo istotami. Szczególnie dawniej niektórzy wierzyli, że są obdarzone złą mocą. Z drugiej jednak strony, światła były widoczne na tyle często, że mieszkańcy okolicy przyzwyczaili się do nich i nauczyli się je ignorować.


Paasselän pirut

Vellamo

Z jeziorami i innymi wodami związana jest także pewna pojawiająca się w Kalevali bogini. Vellamo to wysoka piękność, do której rybacy wznosili swoje modły o udane łowy. Wyróżniała się posiadaniem magicznych podwodnych krów, które wypasała na polach, również znajdujących się pod powierzchnią tafli.

Zapewne wspomniane stworzenia są tylko drobnym ułamkiem ogółu istot, o których traktują lokalne podania. Może więc jednak te wszystkie ochoczo odwiedzane przez Finów i turystów jeziora nie zawsze były postrzegane jako tak bezpieczne i przyjazne miejsca?