Kultura,  literatura,  Polecamy

Różne odcienie nieba Kjella Westö | recenzja książki

Po długim oczekiwaniu w nasze ręce trafiła powieść Kjella Westö „Niebo w kolorze siarki”. W związku z tym z wielką radością podzielę się recenzją tej pozycji, będącej częścią Serii Skandynawskiej Wydawnictwa Poznańskiego. Zanim jednak wrzucimy się w wir faktów i subiektywnych opinii, powiedzmy sobie o jednym pojęciu, pojawiającym się w związku z autorem i bohaterami powieści.

Szwedofinowie czy Finoszwedzi?

Przy dyskusjach o książce natknęłam się kilkukrotnie na określnie „Finoszwed” i spotkałam się z oburzeniem znajomych z czasów studenckich. Spieszę zatem z wyjaśnieniem, skąd się ono wzięło. W czasie studiów byliśmy uczeni, by rozróżniać pojęcie Finoszwed od Szwedofin. Finoszwed to obywatel Szwecji, którego pierwszym językiem jest język fiński. Natomiast Szwedofin to Fin, którego pierwszym językiem jest Szwedzki. I to by było na tyle z logiką, bo jeśli spojrzymy na język fiński i szwedzki, to w dosłownym tłumaczeniu otrzymamy coś zupełnie odwrotnego. Z fińskiego suomenruotsalaiset, a ze szwedzkiego finlandssvenskar to, patrząc na przedstawione wyżej tłumaczenie, Szwedofinowie. Natomiast to ruotsinsuomalaiset czy sverigefinnar to Finoszwedzi. Jeśli więc użyjemy dosłownej kalki ze szwedzkiego czy fińskiego, to pojęcie Finoszwed wydaje się poprawne. Ze względu jednak na osobiste preferencje i argument przedstawiany wcześniej podczas nauki języka, w tym tekście szwedzkojęzycznych Finów określać będziemy Szwedofinami.

O autorze

Kjell Westö urodził się 6 sierpnia 1961 roku w Helsinkach. Pochodzi z rodziny szwedofińskiej. Jest prozaikiem, poetą, dziennikarzem i eseistą. Studiował dziennikarstwo na Szwedzkiej Wyższej Szkole Społecznej w Helsinkach oraz literaturę na Uniwersytecie Helsińskim. Mówi biegle 5 językami. Zadebiutował w 1986 roku tomikiem poezji Tango Orange, choć najbardziej doceniany był za prozę, kilkukrotnie nominowany m.in. do Finlandiapalkinto (nagrodę otrzyma w 2006 za powieść Där vi en gång gått), czy Nagrody literackiej Rady Nordyckiej (nagroda otrzymana za Hägring 38 w 2014 roku). Na język polski przetłumaczona wcześniej była tylko jedna powieść – Lang (wyd. słowo/obraz terytoria, 2002)

Sam Westö mówi, że sednem jego pracy jako pisarza jest niekończące się zainteresowanie tajemnicą człowieka i nieokiełznane pragnienie dowiedzenia się, dlaczego jesteśmy tacy, jacy jesteśmy i dlaczego działamy tak, jak działamy. Interesuje go zarówno przeszłość, jak i współczesność, chce przedstawiać postacie różniące się poglądami i warunkami życia.

Den svavelgula himlen

Niebo w kolorze siarki ze szwedzkiego na język polski zostało przetłumaczone przez Katarzynę Tubylewicz, a konsultacji językowych udzielił Sebastian Musielak. Bardzo ciekawym zabiegiem zastosowanym w całej powieści jest to, że szwedzkojęzyczne nazwy własne np. ulic czy osiedli stosowane w Helsinkach, w których to powieść w głównej mierze się rozgrywa, pozostały nieprzetłumaczone – pojawiają się w języku szwedzkim. Miało to na celu uwypuklić fakt, że mamy do czynienia z mniejszością szwedzkojęzyczną. O zabiegu tym dyskutowano jeszcze kilka lat temu podczas spotkania z tłumaczami w Poznaniu, wydał mi się ciekawy i to właśnie to między innymi sprawiło, że z niecierpliwością oczekiwałam na premierę tej pozycji. Nawet gdy ktoś zna dość dobrze stolicę Finlandii i mówi w języku fińskim, perspektywa szwedzka często pozostaje nieznana, ma niemalże tajemniczy charakter. Można pozostać w błogiej nieświadomości, od czasu do czasu domyślając się, o którym miejscu mowa. A z drugiej strony można przechodzić przez kolejne strony z mapą u boku, zwiedzając kolejne lokacje wraz z postaciami.

A tych lokacji trochę w powieści znajdziemy, ponieważ towarzyszymy grupie szwedzkojęzycznych Finów od ich dzieciństwa w końcówce lat 60-tych XX wieku do współczesności. Głównym bohaterem jest zbliżający się do sześćdziesiątki poczytny pisarz, pochodzący z niższej klasy średniej i z jego perspektywy śledzimy tok wydarzeń. Poznajemy go po zdarzeniu, które mocno nim i jego najbliższym otoczeniem wstrząsnęło i zaburzyło poczucie bezpieczeństwa. Bezpośrednio wpłynęło jednak na to, by spróbować napisać powieść, o której myślał od jakiegoś czasu: powieści o swoich dotychczasowych doświadczeniach. Wraca wspomnieniami do okresu, gdy czuł optymizm i radość – do dzieciństwa.

Śledzimy zatem historię przyjaźni bohatera z Alexem i jego młodszą siostrą Stellą, wywodzących się z wpływowej rodziny. Jest to przyjaźń nierówna, naznaczona przez różne pochodzenie oraz trudne, wręcz narcystyczne osobowości. Towarzyszymy bohaterom w ich dorastaniu, gdy spełniają swoje marzenia, ale także widzimy ich upadki. Widzimy wpływ decyzji, które podejmują, na ich dalsze losy. A prócz tego obserwujemy zjawiska szersze – nierówność społeczną, masę wydarzeń historycznych dziejących się na przestrzeni lat z perspektywy bohaterów i oddziałujących na nich samych. Aż docieramy do obecnych problemów, takich jak chociażby kryzys uchodźczy.

Niebo w kolorze siarki to nie tylko powieść o konkretnych grupach społecznych czy konkretnych sytuacjach. To powieść uniwersalna, o bezradności, niesprawiedliwości świata i trudnych wyborach. Możemy podczas czytania poznać wiele perspektyw. Przez kolejne strony przechodziło się z przyjemnością, głównie dlatego, że postaci opisywane w powieści nie są jednowymiarowe, a ich opisy i czasoprzestrzeń, w której przebywają, są realistyczne. Czytaniu towarzyszyła cała gama emocji, od radości do gniewu, znajdowałam sytuacje, z którymi mogłam się utożsamić. Całość natomiast skłoniła do wielu refleksji, które towarzyszą mi nawet po kilku dniach od skończenia książki. Myślę, że doświadczenie to mogę nazwać też pod niektórymi względami terapeutycznym.

Książka podzielona jest na 5 głównych, chronologicznie ułożonych części podzielonych na pomniejsze podrozdziały, wydanie papierowe ma 520 stron.

Film

Na koniec ciekawostka: 5 listopada 2021 roku do fińskich wejdzie ekranizacja powieści, której trailer możecie zobaczyć tutaj:

(16) RIKINKELTAINEN TAIVAS elokuvateattereissa 5.11.2021 (traileri) – YouTube


„Niebo w kolorze siarki” to druga fińska książka wydana w ramach Serii Skandynawskiej. O pierwszej, Oneironie Laury Lidstedt, możecie przeczytać tutaj. Obie powieści kupicie między innymi na stronie księgarni Wydawnictwa Poznańskiego.

Skomentuj