Kultura,  lifestyle,  sztuki wizualne

Wprowadzenie do dizajnu – 7 ikon z Finlandii

Jeżeli zastanawiasz się, o co właściwie chodzi z tym dizajnem, to Finlandia jest idealnym punktem wyjścia – tam sztuka projektowania działa właśnie tak, jak powinna. Dizajn nie jest żadną dziwną, abstrakcyjną ideą, która czasem objawia się w formie zdjęć wymyślnych przedmiotów wydrukowanych w drogich albumach na papierze kredowym. W Finlandii dizajn jest wszędzie: w pierwszym lepszym domu, w hotelu, bibliotece, na uniwersytecie i w przedszkolu. Takie było przecież oryginalne założenie: dizajn to przedmioty codziennego użytku, ale wymyślone z troską o użyteczność i estetykę.

Skoro już wiemy, że w Finlandii ta prosta koncepcja działa, to zobaczmy jak ten słynny fiński dizajn wygląda. Oto 7 wielkich nazwisk na dobry początek przygody z tematem – lub też jako lista już po jej rozpoczęciu, bo kto nie lubi list i wytykania im braków?

Tapio Wirkkala

Wirkkala pracował w różnorodnych materiałach: tworzył w drewnie, metalu i plastiku, projektował banknoty oraz reklamy, ale najbardziej znany jest z projektów szkła. W pracach Wirkkali widoczne są inspiracje naturą. Słynny wazon przybrał kształt kurki, a popularną zastawę stołową zainspirował topiący się lód.

Miska z serii Ultima Thule. Źródło: fabrykaform.pl

Ultima Thule to nie tylko projekt dostosowany do różnych form przydatnych w codziennych i odświętnych sytuacjach. Wykonanie naczyń z tej serii wymaga też umiejętności rzemieślniczych na najwyższym poziomie oraz wielu godzin spędzonych na dmuchaniu szkła. Komplet jako wizytówka fińskiej myśli projektowej został wybrany do użytku podczas pierwszych lotów w relacji Helsinki-Nowy Jork pod koniec lat 60. Na pokładzie samolotów Finnair zastawa ta dalej pojawia się w klasie biznesowej.

W ramach kolekcji Ultima Thule znaleźć można różne szklanki, kieliszki, talerze, platery i miski. Ale poza Finlandią najczęściej chyba uwagę zwracają butelki wódki. Tak, Finlandii oczywiście.

Kaj Franck

Koncepcje Francka naprawdę można znaleźć w niemal każdym domu.  Projektant dążył przede wszystkim do prostoty i kwintesencji rzeczy, więc jego niezwykle popularne naczynia stały się praktycznie synonimem zwykłości i codzienności.

Elementy takich serii jak Teema czy Kartio produkowane są w kilku wersjach kolorystycznych, aby można było zebrać całą zastawę w jednej wybranej barwie lub łączyć je ze sobą. Prostota Francka oznacza także, że wszystko ze sobą pasuje i jeden, rozbudowany komplet naczyń wystarczy, aby zaspokoić różne potrzeby. A do tego zastawę łatwo jest uzupełnić, gdyby, jak to bywa, jakaś jej część sama spadła i się rozbiła.

Naczynia z zestawu Teema. Źródło: fabrykaform.pl

Ze względu na wrażliwość społeczną Kaj Franck nazywany jest sumieniem fińskiego dizajnu. Co więcej, już w latach 60 promował rozwiązania, które dziś nazwalibyśmy recyklingiem. Obecnie co roku Design Forum Finland przyznaje projektantom nagrodę imienia Kaja Francka za twórczość funkcjonalną, estetyczną, o egalitarnym charakterze i wysokiej jakości.

Maija Isola

Nazwisko Isoli jest nierozłącznie związane z Marimekko, praktycznie tak samo jak imię twórczyni firmy, Armi Ratii. Chociaż Isola nie była jedyną projektantką marki, to często wskazuje się, że to Isoli Marimekko zawdzięcza wielką, wciąż niesłabnącą popularność. Artystka była pierwszą projektantką zatrudnioną w przed Ratię jeszcze w firmie Printex poprzedzającej powstanie Marimekko. W sumie Isola stworzyła dla marki ponad 500 wzorów, w tym Unikko w wyraziste różowe kwiaty na białym tle. Projekt był odpowiedzią na słowa twórczyni firmy, która stwierdziła, że Marimekko nie robi tkanin w kwiaty.

Wzór Isoli na samolocie Finnaira.

Powstałe 1964 roku maki są dziś praktycznie synonimem Marimekko, które z kolei jest synonimem fińskiego dizajnu. Po latach wzór w różnych wersjach kolorystycznych można znaleźć na każdym rodzaju produktu będącym w ofercie Marimekko —  i nie tylko. Są na ubraniach, obrusach, serwetkach, torebkach, kubkach, długopisach, oprawkach do telefonów i nawet na samolocie.

Alvar Aalto

Kolejny sławy orędownik funkcjonalności i prostoty to oczywiście Alvar Aalto. Swoje koncepcje realizował zarówno w dużej skali poprzez projektowanie budynków, jak i w mniejszej, zajmując się meblami i elementami zastawy stołowej. Sam Aalto za swoje największe osiągnięcie uważał stworzenie i opatentowanie metody gięcia sklejki, która pozwoliła mu na stworzenie nogi do mebli w kształcie litery L. W ten sposób elementy mogły być przytwierdzane bezpośrednio do blatów czy, jak w przypadku kultowych stołków, do siedzeń.

Stołki sprzedawane przez Artek

Przez większość życia Aalto pracował wspólnie ze swoją żoną, Aino Aalto. Niewiele projektów nosi wyłącznie jej imię, jednak przypuszcza się, że miała ona dużo większy wkład w projekty męża, niż wynika z podpisów. O parze modernistów niedawno powstał film.

Eero Aarnio

Nawet w kraju Alvara Aalto pojawiają się jednak projektanci, którym z funkcjonalnością nie jest po drodze. Eero Aarnio znany jest z bawienia się formami i nadawania swoim meblom nieoczekiwanych kształtów prowadzących często do mało meblowych skojarzeń.

Ball Chair w najpopularniejszej wersji: białej z czerwonym środkiem. Źródło: aarniooriginals.com

Jego najsłynniejszym pomysłem jest Fotel Kula, czyli… no właśnie to, fotel w kuli. Jakkolwiek wygodne byłoby to siedzenie, trudno sobie wyobrazić mebel pochłaniający tyle przestrzeni i pieniędzy w mieszkaniu przeciętnego Kowalskiego (czy innego Seppäli). Nie ma więc innego wyboru, jak tylko wyposażyć w ten przejaw fińskiego dziedzictwa kulturowego przestrzenie publiczne. Ball Chair jest zresztą bardzo fińską koncepcją i świetnie sprawdza się w bibliotekach, gdzie skutecznie pozwala się odizolować od świata i pogrążyć w wybranym fikcyjnym uniwersum.

Eero Saarinen

Nazwisko Saarinen jest ważne w historii fińskiego projektowania nie tylko przez Eero Saarinena, ale także (a może: przede wszystkim) jego ojca, Eliela Saarinena, architekta, który stworzył między innymi główny dworzec w Helsinkach. Młodszy Saarinen także zajmował się architekturą, ale częściej niż z Finlandią łączy się go ze Stanami Zjednoczonymi, w których spędził większość życia. Kilka jego amerykańskich prac ma status dzieł podręcznikowych — chociaż musiałyby to być bardziej wnikliwe podręczniki niż ogólna książka do historii sztuki.

Stół i krzesła z serii Tulip w aranżacji wnętrza. Źródło: knoll.com

Poza architekturą Saarinen projektował meble. Najbardziej znany jest tulipanowy zestaw — krzesła oraz stoły w różnych rozmiarach. W czasach powstania jawiły się jako innowacyjne eksperymenty z formą i materiałem, a dzisiaj wciąż dostrzec w nich można futurystyczne zapędy.

Tove Slotte

Ostatnia pozycja na liście jest swego rodzaju wyróżnieniem na marginesie — ale nie dlatego, że prace Tove Slotte są mniej ikoniczne niż osoby wymienione wyżej (chociaż nieco odstają pod względem czasu powstania) tylko dlatego, że o jej kubeczkach powstał już osobny tekst.

Faktem jednak jest, że w tym wypadku nie trzeba się za bardzo znać na dizajnie, aby zidentyfikować prace Slotte czy stwierdzić ich fińskość. Muminki na porcelanie Arabii są jasnym komunikatem.


Powyższa lista nie pretenduje do miana wyczerpującej, bo w Finlandii powstało przecież sporo innych słynnych projektów. O co uzupełnilibyście to zestawienie?