Polityka

I kto tu rządzi? Parlament i partie

W poprzednim wpisem o polityce zajmowaliśmy się sprawami ogólnymi pod hasłem: jak może działać państwo, jeśli nie jest z kartonu? Dziś pora na trochę szczegółów. Dla porządku, powiedzmy, logicznego, zacznijmy od władzy ustawodawczej.

Fiński parlament jest jednoizbowy – oznacza to, że władze unikają przerzucania się ustawami tam i z powrotem przez sejm i senat, tylko jak coś przegłosują, to już na poważnie. Parlament ten nazywa się eduskunta i cieszy się dość długą historią, ale o tym może kto inny, kiedy indziej. Obecnie wybiera się jego 200 posłów (kansanedustajat, dosłownie „przedstawiciele narodu”) co cztery lata. Wybory te są proporcjonalne, a podział głosów następuje według tej samej niedoskonałej metody d’Hondta, co w Polsce. Frekwencja w takich wyborach wynosi około 70% – znacznie więcej niż w wyborach do europarlamentu (około 40%), które to są przez Finów często uważane za zupełnie nieistotne.

Wybraliśmy już parlament, to pora, żeby zaczął coś robić – ale jak i kiedy? Sesje fińskiego parlamentu co roku zaczynają się 1 lutego i są podzielone dwie części: wiosenną i jesienną*, a obrady plenarne odbywają się zwykle we wtorki i piątki, chociaż zdarza się też, że dzieje się to częściej. Poza tym, nadzwyczajną sesję może dodatkowo zwołać prezydent. Co do „jak”, to eduskunta działa standardowo na dwóch liniach: w ramach obrad plenarnych oraz działalności komisji (valiokunnat). Działa to w zasadzie tak samo, jak w Polsce: na obradach plenarnych przedstawia się gotowe projekty ustaw, częściowo je omawia oraz przegłosowuje lub odrzuca – podczas gdy w komisjach te projekty się przygotowuje, poprawia i dopracowuje. W tym momencie warto jednak zwrócić uwagę na jedną z tych komisji, Wielką Komisję (Suuri valiokunta). Historycznie powstała jako kompromis między jedno- a dwuizbowym parlamentem i pełni funkcję czegoś w rodzaju senatu – ale dzieje się tak tylko wtedy, kiedy eduskunta naniesie do projektu ustawy jakieś poprawki. Zajmuje się też sprawami Unii Europejskiej.

Znamy zasady gry, to zastanówmy się, co taki parlament może w ogóle zrobić? Przede wszystkim oczywiście uchwala ustawy. Prawo zgłoszenia projektu ustawy (inicjatywę ustawodawczą), posiada każdy poseł oraz rząd. Najpierw na obradach plenarnych zostaje przedstawiony projekt ustawy, potem trafia on do odpowiedniej komisji. Następnie projekt wraca na obrady plenarne i zostaje poddany dwóm czytaniom. Podczas pierwszego decyduje się o treści i szczegółach ustawy, nanosi się poprawki. Podczas drugiego ustawę przegłosowuje się jako całość. Jeśli zostanie przyjęta, prezydent musi ją podpisać w ciągu 3 miesięcy lub zawetować. W tym drugim przypadku parlament i tak może wprowadzić w życie ustawę, ale potrzebuje większości bezwzględnej – a więc 50% + 1 głos.

Drugą ważną funkcją parlamentu jest kontrola innych organów państwa – eduskuncie przysługuje tu przede wszystkim prawo przyznania (bądź nie) wotum zaufania dla rządu lub poszczególnych ministrów. Poza tym, podczas obrad plenarnych posłowie mogą też ministrom zadawać pytania, kiedy ci pojawiają się na kyselytunti, czyli takiej sesji Q&A rządu specjalnie dla parlamentu. Wtedy też obie strony mogą wspólnie podyskutować na najważniejsze aktualne tematy, a premier może wskazać eduskuncie na jakieś zjawisko czy problem do rozwiązania.

Na koniec zostaje nam funkcja kreacyjna, czyli możliwość powoływania najważniejszych urzędników państwowych (ich wyliczanie byłoby długie i nudne, darujmy sobie). Poza tym, eduskunta współuczestniczy w powoływaniu rządu: prezydent wskazuje kandydata na prezesa rady ministrów, a parlament go powołuje na stanowisko. Następnie premier wybiera sobie ministrów, którzy też muszą być powołani, no i jest też wotum zaufania. Same nudy, wszystko już omówiliśmy. Przejdźmy do rzeczy ciekawszych, czyli tego, kto w tym parlamencie zasiada.

Obecnie zarejestrowanych jest w Finlandii 18 partii, z czego w eduskuncie swoich przedstawicieli posiada dziewięć. Przekrój światopoglądowy jest bardzo zróżnicowany nawet wśród nich i chociaż pozostałe, mniejsze partie są również ciekawe (wśród nich znajdziemy na przykład Partię Piratów (Piraattipuolue), Partię Praw Zwierząt (Eläinoikeuspuolue) czy  Partię Feministyczną (Feministinen puolue), zajmijmy się tymi największymi, najbardziej popularnymi, bo to one mówią najwięcej o fińskim społeczeństwie i polityce. Dla największej przejrzystości, kolejność przedstawienia partii zależy od wielkości poparcia i liczby parlamentarzystów – im partia popularniejsza, tym wyżej na naszej liście.

Suomen Sosialidemokraattinen Puolue (SDP)

  • po polsku: Fińska Partia SocjaldemokratycznaLogo SDP.
  • rok założenia: 1889
  • przewodnicząca: Sanna Marin
  • orientacja polityczna: centrolewica
  • doktryny polityczne: socjaldemokracja
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 17,7% (40 mandatów)
  • region największego poparcia: południowa Finlandia, Tampere

SDP to z jednej strony najbardziej popularna, a z drugiej – najstarsza działająca partia. Chociaż wszystkie obecnie istniejące partie zostały formalnie zarejestrowane w 1969 roku lub później, to wiele z nich cieszy się sporo dłuższą tradycją. Tak właśnie jest z SDP, które zaczynało od walki o prawa robotnicze w fińskiej części imperium rosyjskiego. Po wielu wzlotach i upadkach partia utrzymała się na scenie politycznej do dziś i stereotypowo uważa się, że jest najcieplej wspominana przez boomerów, którzy swoją młodość przeżyli w czasach, kiedy komunizm był w cenie (chociaż oczywiście Finlandia komunizmu jako takiego nie przeżyła). Ale faktycznie, nawet badania pokazują, że to właśnie emeryci najchętniej głosują na SDP. Można się jednak spodziewać, że po sierpniowej zmianie przewodniczącego partii profil wyborcy się zmieni. Dotychczasowego, 57-letniego Anttiego Rinnego, zastąpiła obecna premierka oraz wcześniejsza wiceprzewodnicząca partii, ikona młodego pokolenia w polityce, Sanna Marin – i od razu zapowiedziała nieco zmian w linii polityczno-programowej. Jeden z ładniejszych fragmentów jej przemowy z okazji przejęcia sterów to:

Elämä ei ole tehtävä, eikä ihmisen arvo määrity sillä, miten hän tuottaa yhteiskunnalle lisäarvoa. Siksi yhteiskuntaa on rakennettava siten, että jokainen voi kokea mielekkyyttä, onnistumista, osallisuutta ja arvostusta.

Życie nie jest zadaniem, ani wartość człowieka nie jest mierzona tym, jaką on(a) przynosi korzyść społeczeństwu. Dlatego społeczeństwo musi być zbudowane tak, aby każdy mógł doświadczyć istotności, sukcesu, współuczestnictwa oraz docenienia.

Przy okazji zwracam uwagę na pojęcie „centrolewica” – tego określenia używają w stosunku do SDP Finowie; w przełożeniu na polskie warunki najbliżej jej do polskiego SLD – tak pod względem historycznym, jak i politycznym, chociaż pod nowym przewodnictwem może coś się jeszcze zmienić.

Perussuomalaiset (PS)

  • po polsku: Prawdziwi Finowie
  • rok założenia: 1995
  • przewodniczący: Jussi Halla-aho
  • orientacja polityczna: prawica
  • doktryny polityczne: nacjonalizm, konserwatyzm społeczny
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 17,5% (39 mandatów)
  • region największego poparcia: Helsinki

Tak, to fińska edycja Konfederacji. Rosnąca popularność populizmu i ruchów nacjonalistycznych nie ominęła niestety Finlandii, choć bardzo chcielibyśmy w to wierzyć. Pojawił się tam jednak dość silny ruch nacjonalistyczny, popierany przez prawie 1/5 głosujących, którzy wedle stereotypu są fińskimi Sebixami, a według statystyk – osobami młodymi i w średnim wieku. Warto jednak zwrócić uwagę, że w głównonurtowych mediach nie znajduje on większego poparcia. Swoją drogą, PS to, jak na fińskie standardy, partia młoda. I to pokazuje też, jak się miała na przestrzeni lat skrajnie prawicowa linia polityczna: nijak. Dopiero w ciągu ostatnich kilku lat PS zaczęło nabierać znaczenia, a w wyborach z 2011 przeskoczyło z 5 do 39 posłów.

Kansallinen Kokoomus (Kok.)

  • po polsku: Partia Koalicji Narodowej
  • rok założenia: 1918
  • przewodniczący: Petteri Orpo
  • orientacja polityczna: centroprawica
  • doktryny polityczne: konserwatyzm, liberalizm
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 17% (38 mandatów)
  • region największego poparcia: południowo-zachodnia Finlandia

Tak, dobrze myślicie. To takie PO na miarę Finlandii. Tylko że starsze, bo tradycją sięgające początków suwerennego państwa. Poza tym tak samo różnic właściwie brak, robią podobnie głupie rzeczy; w końcu oglądaliśmy już razem Puheenvuoro.

Suomen Keskusta (Kesk.)

  • po polsku: Partia Centrum
  • rok założenia: 1906
  • przewodnicząca: Annika Saarikko
  • orientacja polityczna: centrum
  • doktryny polityczne: centrum, socjalliberalizm
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 13,8% (31 mandatów)
  • region największego poparcia: Oulu, północna Finlandia

Przyznam, że trochę trudno mi powiedzieć, jaka jest różnica między Kokoomus a Keskustą. To znaczy – Keskusta jest z definicji bardziej rolnicza, ale nie powiedziałabym, że to takie fińskie PSL, bo jednak bliżej jej na polityczne lewo niż prawo. Za to jeśli chodzi o to, jak często się pojawiają w koalicyjnych rządach, to odpowiedź brzmi: często. Keskusta (początkowo jako Maalaisliitto, czyli dosłownie „Związek Wiejski”) tworzyła i współtworzyła 63 na 76 fińskich rządów. W tym przypadku można by Keskustę rzeczywiście przyrównać do PSL-u, jako (ładnie) języczek u wagi lub (brzydko) polityczną dziwkę.

Vihreä liitto (Vihr.)

  • po polsku: Liga Zielonych
  • rok założenia: 1987
  • przewodnicząca: Maria Ohisalo
  • orientacja polityczna: centrolewica
  • doktryny polityczne: ekoaktywizm, socjalliberalizm
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 11,5% (20 mandatów)
  • region największego poparcia: Helsinki

Partia zielonych w wersji fińskiej. Jak pewnie już się nauczyliście: „w wersji fińskiej” oznacza prawie zawsze mniejsze lub większe przesunięcie na lewo od tego, co znamy u nas. Podobnie jest z Vihreät, które niby formalnie programowo jest bliższe Keskuście niż SDP, ale jego działania często odwracają tę zależność. Fińscy Zieloni opowiedzieli się na przykład za przyjęciem uchodźców – między innymi dlatego za ich stereotypowych wyborców uważa się hipsterskich hipisów.

Vasemmistoliitto (Vas.)

  • po polsku: Sojusz Lewicy
  • rok założenia: 1990
  • przewodnicząca: Li Andersson
  • orientacja polityczna: lewica
  • doktryny polityczne: socjaldemokracja, ekoaktywizm
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 8,2% (16 mandatów)
  • region największego poparcia: Helsinki

Jeśli pomyślicie o partii Razem i zaadaptujecie ją na fińską scenę polityczną, otrzymacie Vasemmistoliitto. Młodzi, socjaldemokratyczni, zieloni. Nawet kolor logo mają podobny! Swoją drogą, warto w tym momencie wspomnieć, że pasujące idealnie do tej partii określenie „zielona lewica” po fińsku to puhavihreys, czyli dosłownie „czerwonozieloność”. Bardzo mi się podoba to określenie, ukradnę je i wcielę siłą do języka polskiego.

Suomen ruotsalainen kansanpuolue (RKP)

  • po polsku: Szwedzka Partia Ludowa
  • rok założenia: 1906
  • przewodnicząca: Anna-Maja Henriksson
  • orientacja polityczna: centroprawica
  • doktryny polityczne: centrum, liberalizm, (szwedzkojęzyczność)
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 4,9% (9 mandatów)
  • region największego poparcia: zachodnia Finlandia, Vaasa

Partia szwedzka w Finlandii być musi i to chyba nikogo nie dziwi. RKP teoretycznie ma jakiś ogólny program polityczny, a nie tylko tę swoją promocję szwedzkojęzyczności w przestrzeni  publicznej – są jak na Finlandię raczej konserwatywni. Ogólny pogląd jest jednak taki, że lepiej wypadają w sondażach i wyborach, gdy te swoje poglądy chowają do szafy – co chętnie robią, dzięki czemu co rusz trafiają do rządowych koalicji.

Suomen Kristillisdemokraatit (KD)

  • po polsku: Chrześcijańscy Demokraci
  • rok założenia: 1958
  • przewodnicząca: Sari Essayah
  • orientacja polityczna: centroprawica
  • doktryny polityczne: demokracja chrześcijańska (chadecja), konserwatyzm społeczny
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 3,9% (5 mandatów)
  • region największego poparcia: Savo i Karelia, wschodnia Finlandia

Długo się zastanawiałam, czy umiem napisać coś mądrego o tej partii, i doszłam do wniosku, że zdanie: „ciągle się dziwię, że oni się jakoś w tym kraju utrzymali” będzie musiało wystarczyć. Ciekawostka za to niech będzie taka, że mimo pro-kościelnej deklaracji, idea programowa KD to budowa stabilnego (także ekologicznie) społeczeństwa, które dba o fizyczny i duchowy dobrobyt obywateli, a ich najbardziej cenione wartości: życie ludzkie, wolność i odpowiedzialność, równość, praworządność, szczerość i inne takie. Oczywiście przy „życiu ludzkim” zaraz otrzymamy w pakiecie fragmencik, który trochę się gryzie z wolnością, ale to chyba i tak dobry wynik jak na chadecję. Dają wolność, równość i ekoaktywizm, a to i tak dużo więcej, niż my moglibyśmy oczekiwać od rodzimych chadeków.

Liike Nyt (Liik.)

  • po polsku: Ruch Teraz
  • rok założenia: 2019
  • przewodniczący: Harry Harkimo
  • orientacja polityczna: prawica
  • doktryny polityczne: demokracja bezpośrednia, liberalizm rynkowy
  • poparcie w wyborach parlamentarnych 2019: 2,3% (1 mandat)
  • region największego poparcia: południowa Finlandia

Liike Nyt można porównać do ruchu Kukiza, ponieważ powstało jako ruch, który ma zmienić fińską politykę. Postuluje przede wszystkim zmiany w metodach realizowania demokracji: zwiększenia liczby referendów i udziału obywateli w budowaniu państwa, a jednocześnie podniesienie poziomu elektronizacji całego systemu państwowo-politycznego. Do Liike Nyt dołączyli dotychczasowi członkowie różnych partii, w tym SDP i Kokoomus.


Sami widzicie: wbrew łatce państwa opiekuńczego, a więc socjaldemokratycznego, nie samą lewicą Finlandia stoi. Mamy tu spore polityczne zróżnicowanie i nawet jeśli fińskie centrum potrafi bardziej skręcić na lewo niż jednoznacznie deklarująca się jako lewicowa Wiosna, to jednak te różnice są i rzeczywiście je widać. Na wszystkie poglądy jednak jest tu jakaś tolerancja, a za powiedzenie: „jestem faszystą” zostaje się wyrzuconym z nacjonalistycznej partii.

Sondaż poparcia partii politycznych z sierpnia 2020. Źródło: YLE

Warto też zauważyć, że ta kojarzona z Finlandią lewica jest rzeczywiście bardzo obecna. Jeśli podliczyć wyniki SDP, Vasemmistoliitto i Vihreät z najnowszego sondażu jako jeden, to wyjdzie nam 43,1% – dla porównania, obecnie PiS ma 41% poparcia (swoją drogą piękna sprawa, jak jednym rządom poparcie przy pandemii rośnie, a innym spada). Co więcej, postulaty proekologiczne są dla Finów bardzo ważne i to nie jest wcale nowa rzecz, w końcu dbanie o przyrodę jest w nich historycznie i kulturowo wdrukowane. W samych Helsinkach zresztą wygrali Vihreät, z wynikiem 23,5%.

Ta różnorodność przekłada się też na ogromnie nietrwałe fińskie rządy – często są mniejszościowe albo o bardzo rozległych koalicjach (np. obecny, rząd Sanny Marin, jest koalicją SDP, RKP, Vasemmistoliitto, Kokoomus i Vihreät), które też zwykle nie wróżą długiej i świetlanej przyszłości. Zwłaszcza, że fińscy politycy czują się ogromnie odpowiedzialni za swoje stanowiska i jeśli nie udaje im się wykonać obietnic, to faktycznie składają dymisje. Dlatego standardem w eduskuncie jest jednak rozmowa, i to na cywilizowanym poziomie – bo bez kompromisów większość rządów nawet by nie powstała… Ale o rządach to akurat następnym razem.


*Fun fact, fińskie semestry szkolne i akademickie też dzielą się na jesienny i wiosenny, a nie na letni i zimowy.

Więcej źródeł: vaalit.fi, eduskunta.fi, sdp.fi, kokoomus.fi, perussuomalaiset.fi, keskusta.fi, vihreat.fi, vasemmistoliitto.fi, sfp.fi, kd.fi, liikenyt.fi

Wszystkie loga pochodzą z materiałów prasowych poszczególnych partii. Tłumaczenia nazw partii za polską Wikipedią, aby nazewnictwo, z jakim możecie się kiedyś spotkać, było w miarę możliwości jednolite.